Preferencyjny ZUS – ile wynosi i komu przysługuje?

Preferencyjny ZUS to druga, po uldze na start, ulga składkowa dla osób zaczynających własny biznes. Przez 24 miesiące pozwala płacić składki społeczne od podstawy wynoszącej zaledwie 30% minimalnego wynagrodzenia, co w 2026 roku oznacza 456,18 zł miesięcznie zamiast 1926,76 zł na pełnym ZUS. Różnica robi wrażenie: przez dwa lata w kieszeni przedsiębiorcy zostaje ponad 35 tysięcy złotych. Diabeł tkwi jednak w szczegółach, o które rozbija się wielu początkujących. Ulga nie obejmuje składki zdrowotnej, która od lutego 2026 roku mocno wzrosła, zawieszenie firmy wcale nie zatrzymuje biegu 24 miesięcy, a niska podstawa składek oznacza równie niskie zasiłki, co szczególnie boleśnie odczuwają osoby planujące rodzicielstwo. W tym poradniku rozkładam preferencyjny ZUS na czynniki pierwsze.

Na czym polega preferencyjny ZUS i ile dokładnie wynosi w 2026 roku?

Mechanizm ulgi jest prosty w konstrukcji. Standardowo przedsiębiorca płaci składki społeczne od podstawy nie niższej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, które w 2026 roku wynosi 9420 zł. Daje to podstawę 5652 zł i tak zwany duży ZUS. Preferencja, uregulowana w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obniża tę podstawę do 30% minimalnego wynagrodzenia. Płaca minimalna w 2026 roku to 4806 zł, więc preferencyjna podstawa wynosi 1441,80 zł. Od niej nalicza się wszystkie składki społeczne: emerytalną, rentową, wypadkową i dobrowolną chorobową.

Konkretne kwoty w 2026 roku wyglądają następująco:

*Na dużym ZUS dochodzi jeszcze składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy (2,45%, czyli 138,47 zł), której na preferencji nie płacisz, bo podstawa jest niższa od minimalnego wynagrodzenia. To często pomijany, a wymierny element oszczędności.

Miesięczna różnica między preferencją a pełnym ZUS przekracza więc 1470 zł, a licząc z Funduszem Pracy zbliża się do 1610 zł. W skali całych 24 miesięcy ulga zostawia w firmie około 35–38 tysięcy złotych. Dla działalności, która dopiero szuka klientów, to często kwota decydująca o przetrwaniu pierwszych dwóch lat.

Warto od razu rozbroić jedno nieporozumienie językowe. Potocznie preferencyjny ZUS bywa nazywany małym ZUS-em, co prowadzi do mylenia go z Małym ZUS Plus. To dwie różne ulgi o różnych warunkach: preferencja zależy wyłącznie od stażu firmy i historii zawodowej, a Mały ZUS Plus od przychodu z poprzedniego roku. W dalszej części pokażę, jak się one ze sobą łączą w sekwencję.

Komu przysługuje preferencyjny ZUS, a kto z niego nie skorzysta?

Ulga jest adresowana do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą zarejestrowaną w CEIDG oraz do wspólników spółek cywilnych. Nie skorzystają z niej natomiast wspólnicy spółek jawnych, komandytowych i partnerskich ani jedyni wspólnicy jednoosobowych spółek z o.o., a także twórcy i artyści opłacający składki na odrębnych zasadach.

Dwa warunki ustawowe trzeba spełnić łącznie. Pierwszy: w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności nie prowadziłeś innej pozarolniczej działalności. Liczy się pełne pięć lat przerwy, a nie lata podatkowe, więc osoba, która zamknęła firmę w marcu 2022 roku, prawo do preferencji odzyska dopiero w kwietniu 2027 roku. Co istotne, przeszkodą jest samo prowadzenie działalności w tym okresie, także zawieszonej formalnie, ale niewykreślonej z rejestru w odpowiednim czasie.

Drugi warunek budzi najwięcej sporów i kontroli: nie możesz w ramach firmy wykonywać na rzecz byłego pracodawcy czynności, które wykonywałeś dla niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. Kluczowe są tu trzy elementy. Po pierwsze, chodzi wyłącznie o stosunek pracy, więc wcześniejsza współpraca na zleceniu czy dziele nie odbiera prawa do ulgi. Po drugie, blokada dotyczy tych samych czynności: programista, który u pracodawcy pisał kod, a we własnej firmie prowadzi dla niego szkolenia, formalnie warunek spełnia, choć przy kontroli ZUS będzie musiał wykazać realną różnicę zakresu prac. Po trzecie, okres blokady liczony jest latami kalendarzowymi, a nie wstecz od dnia rejestracji. Ktoś, kto rozstał się z pracodawcą w grudniu 2025 roku i założył firmę w styczniu 2026 roku, może fakturować byłego szefa dopiero od stycznia 2027 roku, jeśli chce zachować preferencję. Jeżeli zacznie wcześniej, traci prawo do ulgi i wraca na pełną podstawę od miesiąca, w którym wystawił pierwszą taką fakturę.

Preferencja jest przy tym dobrowolna. Możesz z niej zrezygnować i od początku deklarować wyższą podstawę, na przykład ze względu na przyszłe świadczenia. Trzeba tylko pamiętać o zasadzie bez powrotu: rezygnacja z preferencyjnego kodu ubezpieczenia w trakcie 24 miesięcy zamyka temat, do ulgi nie można wrócić po kilku miesiącach namysłu. Można natomiast, pozostając na preferencji, zadeklarować podstawę wyższą niż minimalne 1441,80 zł, bo przepis wyznacza tylko dolny próg.

Jak liczyć 24 miesiące ulgi i dlaczego zawieszenie firmy nic nie daje?

Preferencja trwa 24 pełne miesiące kalendarzowe. Słowo „pełne” ma tu wagę finansową: jeśli zaczniesz podlegać ubezpieczeniom w trakcie miesiąca, ten niepełny miesiąc w ogóle nie wlicza się do limitu. Przedsiębiorca, który wystartował 2 lutego 2026 roku, będzie korzystał z ulgi do końca lutego 2028 roku, czyli faktycznie przez 24 miesiące i 27 dni. Rejestrując firmę, warto więc celować w drugi dzień miesiąca zamiast pierwszego, bo ten drobiazg wydłuża preferencję o niemal cały miesiąc. Analogiczna sztuczka działa zresztą przy uldze na start.

Druga zasada jest mniej przyjemna i regularnie zaskakuje: bieg 24 miesięcy płynie nieprzerwanie, niezależnie od tego, czy firma faktycznie działa. Zawieszenie działalności nie zatrzymuje licznika. Jeżeli po roku na preferencji zawiesisz firmę na osiem miesięcy, po odwieszeniu zostanie Ci tylko pięć miesięcy ulgi, a nie dwanaście. Ustawodawca liczy czas kalendarzowy od pierwszego pełnego miesiąca podlegania ubezpieczeniom z preferencyjnym kodem, kropka. Osoby prowadzące działalność sezonową powinny to wkalkulować w decyzję o momencie startu: rozpoczęcie firmy jesienią, tuż przed martwym sezonem, oznacza przepalenie kilku miesięcy taniej składki na okres bez przychodów.

Trzeci element mechaniki to sekwencja ulg. Preferencyjny ZUS można poprzedzić ulgą na start, czyli sześcioma pełnymi miesiącami całkowitego zwolnienia ze składek społecznych (płaci się wtedy wyłącznie zdrowotną). Ulga na start jest dobrowolna i można ją pominąć, ale rezygnacja z niej nie wydłuża preferencji. Pełna ścieżka nowego przedsiębiorcy wygląda więc tak:

Łącznie daje to nawet pięć i pół roku obniżonych składek, zanim przedsiębiorca zetknie się z pełnym ZUS-em. Przejścia między etapami nie dzieją się jednak automatycznie: każde wymaga przerejestrowania w ZUS, o czym piszę w sekcji o formalnościach.

Dlaczego składka zdrowotna nie podlega uldze i ile realnie zapłacisz?

Największe rozczarowanie pierwszym przelewem do ZUS bierze się z tego, że preferencja obejmuje wyłącznie składki społeczne. Składka zdrowotna rządzi się osobnymi przepisami i płaci się ją w pełnej wysokości od pierwszego dnia działalności, także na uldze na start.

W 2026 roku ten temat zabolał podwójnie. Obowiązująca w 2025 roku obniżka, która pozwalała liczyć minimalną składkę zdrowotną od 75% płacy minimalnej, wygasła z końcem roku, a nowelizacja mająca ją utrwalić została zawetowana. Od roku składkowego rozpoczętego 1 lutego 2026 roku minimalna składka zdrowotna wynosi więc 9% pełnego minimalnego wynagrodzenia, czyli 432,54 zł miesięcznie, wobec 314,96 zł wcześniej. To wzrost o około 37% i realnie największa podwyżka obciążeń dla mikrofirm w tym roku.

Docelowa wysokość zdrowotnej zależy od formy opodatkowania. Na skali podatkowej i podatku liniowym płacisz odpowiednio 9% lub 4,9% dochodu, nie mniej jednak niż wspomniane minimum. Na ryczałcie składka jest zryczałtowana progowo i w 2026 roku wynosi od 498,35 zł do 1495,04 zł miesięcznie w zależności od przychodów. W praktyce oznacza to, że początkujący przedsiębiorca na preferencyjnym ZUS z dobrowolną chorobową zapłaci co miesiąc łącznie około 888,72 zł (456,18 zł składek społecznych plus 432,54 zł minimalnej zdrowotnej), a ryczałtowiec z niskim przychodem około 954,53 zł. Planując budżet firmy, licz właśnie te kwoty, a nie samo hasło „456 zł”, które dominuje w wyszukiwarce.

Jest i dobra wiadomość: część składki zdrowotnej podlega odliczeniu lub zaliczeniu w koszty na liniówce i ryczałcie, a składki społeczne w całości pomniejszają dochód do opodatkowania. Efektywny koszt ulgi jest więc niższy, niż wynika z surowych kwot przelewu.

Jak preferencyjny ZUS wpływa na zasiłki i emeryturę?

Niska składka ma swoją cenę, o której głośno mówi się dopiero w gabinecie lekarskim albo przy wniosku o zasiłek. Wszystkie świadczenia z ubezpieczenia chorobowego liczą się od podstawy wymiaru składek. Skoro podstawa wynosi 1441,80 zł, to zasiłek chorobowy i macierzyński będą liczone od tej kwoty pomniejszonej o 13,71%, czyli od około 1244 zł. Miesiąc na zwolnieniu lekarskim przy zasiłku 80% daje niecały 1000 zł, a zasiłek macierzyński w wariancie 81,5% wypłacanym przez cały urlop rodzicielski jest na tyle niski, że państwo wyrównuje go do 1000 zł netto świadczenia minimalnego. Analogicznie działa to na kontach emerytalnych: dwa lata składki emerytalnej po 281,44 zł miesięcznie zapisze na koncie w ZUS niecałe 7 tysięcy złotych, co w przyszłej emeryturze będzie praktycznie niewidoczne.

Jak to wygląda w praktyce, dobrze pokazuje historia dwóch graficzek, które znam z tej samej sieciówki coworkingowej. Obie założyły działalność w podobnym czasie, obie planowały w perspektywie dwóch lat dziecko. Pierwsza, nazwijmy ją Marta, została na minimalnej preferencyjnej podstawie, płacąc 456,18 zł miesięcznie. Druga, Ola, po konsultacji z księgową skorzystała z tego, że preferencja wyznacza tylko dolny próg podstawy, i na dwanaście miesięcy przed planowaną ciążą zadeklarowała podstawę 5000 zł, płacąc około 1582 zł składek społecznych miesięcznie, wciąż w ramach preferencyjnego kodu ubezpieczenia. Kiedy obie przeszły na zasiłek macierzyński, różnica okazała się drastyczna: Marta otrzymywała świadczenie wyrównywane do 1000 zł netto, Ola dostawała miesięcznie ponad 3500 zł. Nadpłacone przez rok składki (różnica około 13,5 tysiąca złotych) zwróciły się Oli w ciągu kilku pierwszych miesięcy rocznego urlopu. Wniosek nie jest taki, że każdy ma deklarować wyższą podstawę, bo dla osoby bez planów rodzicielskich i z niskim ryzykiem choroby minimalna podstawa jest matematycznie racjonalna. Wniosek jest taki, że podstawa składek to decyzja strategiczna, którą warto raz do roku świadomie przemyśleć, zamiast przyjmować domyślne minimum jak dogmat.

Dobrowolność składki chorobowej to osobna pułapka. Kusi rezygnacja i oszczędność 35,32 zł miesięcznie, ale bez chorobowej nie ma ani zasiłku chorobowego, ani macierzyńskiego, ani świadczenia rehabilitacyjnego. Przy tak niskiej cenie ochrony rezygnację trudno uzasadnić komukolwiek poza osobami mającymi pełne ubezpieczenie z innego tytułu.

Jak zgłosić się do preferencyjnego ZUS i co zrobić po 24 miesiącach?

Formalności są proste, ale bezlitosne dla spóźnialskich. Preferencję wybiera się przez zgłoszenie do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia zaczynającym się od 05 70 (lub 05 72 przy rencie). Na zgłoszenie masz 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń. Jeśli wcześniej korzystałeś z ulgi na start (kod 05 40), przejście na preferencję wymaga dwóch dokumentów: wyrejestrowania ZUS ZWUA ze starym kodem i ponownej rejestracji ZUS ZUA z kodem 05 70, z datą pierwszego dnia po zakończeniu szóstego pełnego miesiąca ulgi na start. Wszystko załatwisz elektronicznie przez PUE/eZUS albo przy okazji wniosku w CEIDG.

Po upływie 24 pełnych miesięcy nic nie dzieje się automatycznie w Twoim imieniu, ale obowiązek zmiany kodu już tak. Ponownie składasz ZWUA i ZUA, tym razem z kodem 05 10 (duży ZUS) albo, jeśli Twój przychód za poprzedni rok nie przekroczył 120 000 zł i prowadziłeś działalność co najmniej 60 dni, z kodem 05 90 lub 05 92 właściwym dla Małego ZUS Plus. Na zgłoszenie do MZ+ bezpośrednio po preferencji też masz krótkie okno, więc wpisz sobie datę końca ulgi do kalendarza z miesięcznym wyprzedzeniem. Przegapienie terminu oznacza rok na pełnych składkach, bo do Małego ZUS Plus w trakcie roku wejść już nie można (poza szczególnymi przypadkami startu ulgi w trakcie roku).

Od 2024 roku sekwencję ulg uzupełniają wakacje składkowe: raz w roku kalendarzowym możesz zostać zwolniony ze składek społecznych za jeden wybrany miesiąc, a składki za ten miesiąc finansuje budżet państwa i, co ważne, zapisują się one na Twoim koncie emerytalnym. Wakacje przysługują także osobom na preferencyjnym ZUS, wniosek (RWS) składa się w miesiącu poprzedzającym wybrany miesiąc. Zwolnienie nie obejmuje składki zdrowotnej.

Kiedy preferencyjny ZUS się opłaca, a kiedy warto płacić więcej?

Zbierając wszystkie wątki w całość, preferencyjny ZUS jest rozwiązaniem domyślnie słusznym dla zdecydowanej większości startujących firm: oszczędność rzędu 35 tysięcy złotych w dwa lata to kapitał, który w młodym biznesie pracuje lepiej niż na subkoncie w ZUS. Warunkiem jest jednak świadomość trzech rzeczy. Realny miesięczny koszt ubezpieczeń to około 889 zł, a nie 456 zł, bo zdrowotna nie podlega uldze. Licznik 24 miesięcy tyka niezależnie od zawieszeń, więc moment startu firmy ma znaczenie. I wreszcie: niska składka to niskie świadczenia, co osoby planujące rodzicielstwo lub obciążone zdrowotnie powinny przeliczyć na własnych liczbach, rozważając dobrowolne podniesienie podstawy na 12 miesięcy przed spodziewanym zasiłkiem.

Preferencja nie ma natomiast sensu ekonomicznego w jednym scenariuszu: gdy łączysz działalność z etatem, na którym zarabiasz co najmniej minimalne wynagrodzenie. Wtedy z działalności obowiązkowa jest tylko składka zdrowotna, a składki społeczne (w tym preferencyjne) stają się dobrowolne i większość osób ich po prostu nie opłaca. Zgłaszanie się do preferencji tylko po to, żeby ją „wykorzystać”, byłoby przepalaniem limitu, który może się przydać po odejściu z etatu.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na lipiec 2026 roku. Wysokości składek zmieniają się co roku wraz z płacą minimalną i prognozowanym wynagrodzeniem, a indywidualne sytuacje (zbiegi tytułów ubezpieczeń, renty, działalność nierejestrowana przechodząca w firmę) potrafią zmienić rachunek, więc w niestandardowych przypadkach skonsultuj się z księgową lub doradcą.

Najczęściej zadawane pytania:

Na koniec zebrałem krótkie odpowiedzi na pytania, które najczęściej padają przy okazji preferencyjnych składek. Każda zaczyna się od konkretu, bez wstępów.

Czy trzeba skorzystać z ulgi na start, żeby mieć prawo do preferencyjnego ZUS?

Nie. Ulga na start jest dobrowolna i można ją pominąć, zgłaszając się od razu do preferencyjnych składek z kodem 05 70. Pominięcie ulgi na start nie wydłuża jednak preferencji, więc finansowo prawie zawsze opłaca się wykorzystać oba etapy po kolei.

Czy na preferencyjnym ZUS można zatrudniać pracowników?

Tak. Ulga dotyczy wyłącznie składek samego przedsiębiorcy i nie ogranicza zatrudniania. Za pracowników i zleceniobiorców płacisz składki na ogólnych zasadach, w pełnej wysokości, niezależnie od własnej preferencji.

Czy przedsiębiorca na preferencyjnym ZUS płaci Fundusz Pracy?

Nie. Składkę na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy opłaca się tylko wtedy, gdy podstawa wymiaru składek społecznych wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie. Preferencyjna podstawa 1441,80 zł jest niższa, więc obowiązek nie powstaje, chyba że dobrowolnie zadeklarujesz podstawę równą co najmniej 4806 zł.

Czy student lub emeryt zakładający firmę też może skorzystać z preferencji?

Tak, warunki są takie same dla wszystkich: 60 miesięcy bez działalności i brak świadczenia usług na rzecz byłego pracodawcy. Emeryt z działalności opłaca obowiązkowo tylko składkę zdrowotną, więc preferencja społeczna ma dla niego znaczenie wyłącznie przy dobrowolnym przystąpieniu do ubezpieczeń.

Co się stanie, gdy w trakcie preferencji zacznę fakturować byłego pracodawcę?

Tracisz prawo do ulgi od miesiąca, w którym zaczynasz wykonywać dla niego czynności pokrywające się z zakresem dawnego etatu, i musisz przerejestrować się na pełną podstawę. ZUS może też zakwestionować preferencję wstecz i naliczyć zaległe składki z odsetkami, dlatego przy współpracy z byłym pracodawcą warto zadbać o wyraźnie inny zakres usług i dokumentację.

Czy po latach przerwy można skorzystać z preferencyjnego ZUS drugi raz?

Tak. Jeżeli od zakończenia (wykreślenia) poprzedniej działalności minęło pełne 60 miesięcy kalendarzowych, nabywasz prawo do ulgi na nowo, łącznie z ulgą na start. Limit nie jest jednorazowy na całe życie, tylko powiązany z pięcioletnią przerwą.

Czy wakacje składkowe wydłużają okres preferencyjnego ZUS?

Nie. Miesiąc objęty wakacjami składkowymi normalnie wlicza się do 24 miesięcy preferencji, po prostu składki za ten miesiąc finansuje budżet państwa. Wakacje to dodatkowa, niezależna ulga, z której możesz korzystać raz w roku również na preferencyjnych składkach.