Zaktualizowano: 21 marca.2026 r.

Kod tytułu ubezpieczenia to jeden z najważniejszych identyfikatorów używanych w dokumentach ZUS. To właśnie on przesądza, z jakiego tytułu dana osoba podlega ubezpieczeniom społecznym lub zdrowotnemu, a w praktyce wpływa na sposób zgłoszenia do ZUS, rozliczania składek i poprawność raportów takich jak ZUS ZUA, ZUS ZZA, ZUS RCA czy ZUS RZA. Podstawą prawną pozostaje rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 20 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów ubezpieczeniowych, wielokrotnie nowelizowane, w tym zmianami obowiązującymi od 1 lipca 2025 r. W 2026 r. szczególnie ważne są dwie zmiany. Po pierwsze, od 1 lipca 2025 r. do systemu wszedł nowy kod 09 21 dotyczący określonej grupy osób pobierających stypendium z rynku pracy, a opis kodu 09 20 został zmieniony. Po drugie, od 1 stycznia 2026 r. pojawił się nowy tytuł ubezpieczeniowy i nowy kod 24 00 XX dla marynarzy.

Kody tytułów ubezpieczeń ZUS

Czym jest kod tytułu ubezpieczenia?

Kod tytułu ubezpieczenia ma 6 znaków. ZUS wskazuje, że dwa pierwsze znaki oznaczają podmiot podstawowy, kolejne dwa rozszerzenie podmiotu, piąty znak informuje o ustalonym albo nieustalonym prawie do emerytury lub renty, a szósty o stopniu niepełnosprawności albo jego braku.

W praktyce najczęściej spotyka się zapis typu 01 10 XX, 05 10 XX albo 24 00 XX. Dla płatnika kluczowe są zwykle pierwsze cztery cyfry, bo to one identyfikują sam tytuł do ubezpieczeń. Ostatnie dwa znaki doprecyzowują status ubezpieczonego.

Co zmieniło się w 2026 roku?

Najbardziej widoczna zmiana od 1 stycznia 2026 r. dotyczy marynarzy. ZUS potwierdził, że od tego dnia obowiązuje nowy tytuł ubezpieczeniowy – marynarz – oraz nowy kod tytułu ubezpieczenia 24 00 XX. Zmiana obejmuje osoby mieszkające w Polsce, wykonujące pracę na morzu na podstawie marynarskiej umowy o pracę albo innej umowy, jeśli spełniają warunki wskazane w przepisach. ZUS wskazał też, że marynarz może występować jako płatnik własnych składek i zgłaszać się do ZUS z kodem 24 00 XX.

To nie jedyna aktualna korekta systemu kodów. Rozporządzenie z 9 czerwca 2025 r., ogłoszone w Dz.U. poz. 802, od 1 lipca 2025 r. zmieniło opis kodu 09 20 i dodało nowy kod 09 21 dla osoby niepełnosprawnej zarejestrowanej w powiatowym urzędzie pracy jako poszukująca pracy, niepozostającej w zatrudnieniu, pobierającej stypendium podczas szkolenia lub stażu. Przepis wyraźnie stanowi, że od tej daty kod 09 21 funkcjonuje jako odrębna pozycja w katalogu.

Kody tytułów ubezpieczeń w 2026

01–05

Kod Opis
01 10 pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu
01 11 pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i z mocy przepisów szczególnych niepodlegający ubezpieczeniu zdrowotnemu
01 12 osoba pobierająca świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia
01 13 pracownik, za którego płatnik składek skorzystał z dofinansowania składek na ubezpieczenia społeczne ze środków budżetu państwa i PFRON, a obecnie ma obowiązek dopłaty składek i składa korekty za okres do grudnia 2007 r.
01 20 pracownik młodociany
01 24 były pracownik mianowany lub były urzędnik służby cywilnej, z którym został rozwiązany stosunek pracy, pobierający świadczenie pieniężne za okres po ustaniu zatrudnienia
01 25 pracownik opłacający składki na własne ubezpieczenia w przypadkach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
01 26 pracownik niepodlegający zdrowotnemu z mocy przepisów szczególnych, opłacający składki na własne ubezpieczenia w przypadkach koordynacji
02 00 osoba wykonująca pracę nakładczą
02 13 osoba wykonująca pracę nakładczą, za którą wcześniej korzystano z dofinansowania składek z PFRON, a obecnie istnieje obowiązek dopłaty i korekty
03 10 członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną
03 20 osoba wykonująca pracę w spółdzielni lub w gospodarstwie rolnym spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy, niebędąca jej członkiem
04 11 osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług
04 17 osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, z mocy przepisów szczególnych niepodlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu
04 21 osoba współpracująca z osobą wykonującą umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług
04 24 osoba współpracująca ze zleceniobiorcą lub agentem, z mocy przepisów szczególnych niepodlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu
04 26 osoba wykonująca umowę agencyjną, zlecenia lub o świadczenie usług, opłacająca składki na własne ubezpieczenia w przypadkach koordynacji
04 28 osoba z kodu 04 26, która z mocy przepisów szczególnych nie podlega zdrowotnemu
04 30 osoba sprawująca opiekę nad dziećmi do lat 3 na podstawie umowy uaktywniającej, której składki finansuje budżet państwa
04 31 osoba sprawująca opiekę nad dziećmi do lat 3 na podstawie umowy uaktywniającej, dla której podstawę stanowi nadwyżka ponad kwotę finansowaną przez budżet państwa
05 10 osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą bez ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ze standardową podstawą 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia
05 11 osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność oraz z osobą fizyczną, o której mowa w Prawie przedsiębiorców
05 12 osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą z ustalonym prawem do renty z tytułu niezdolności do pracy, ze standardową podstawą 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia
05 13 osoba niepełnosprawna, która po raz pierwszy podjęła działalność i wcześniej korzystała z dofinansowania składek z PFRON, a obecnie ma obowiązek dopłaty i korekty
05 14 osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą zwolniona z opłacania składek, dla której podstawę stanowi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia
05 20 twórca
05 30 artysta
05 40 osoba niepodlegająca ubezpieczeniom społecznym i podlegająca zdrowotnemu zgodnie z art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców
05 43 wspólnik jednoosobowej sp. z o.o., wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, komplementariusz w spółce komandytowo-akcyjnej oraz akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszący jako wkład świadczenie pracy lub usług
05 44 osoba prowadząca pozarolniczą działalność, z mocy przepisów szczególnych niepodlegająca zdrowotnemu
05 45 osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, z mocy przepisów szczególnych niepodlegająca zdrowotnemu
05 70 osoba prowadząca działalność bez prawa do renty, dla której podstawę stanowi co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia
05 72 osoba prowadząca działalność z prawem do renty, dla której podstawę stanowi co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia
05 74 osoba prowadząca działalność zwolniona z opłacania składek, dla której podstawę stanowi 30% minimalnego wynagrodzenia
05 80 osoba prowadząca działalność, której zasiłek macierzyński nie przekracza kwoty świadczenia rodzicielskiego
05 81 osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność, której zasiłek macierzyński nie przekracza kwoty świadczenia rodzicielskiego
05 90 osoba prowadząca działalność bez prawa do renty, dla której podstawa składek społecznych uzależniona jest od dochodu
05 92 osoba prowadząca działalność z prawem do renty, dla której podstawa składek społecznych uzależniona jest od dochodu
05 94 osoba prowadząca działalność zwolniona z opłacania składek, dla której podstawa składek społecznych uzależniona jest od dochodu

06–14

Kod Opis
06 10 poseł lub senator pobierający uposażenie
07 10 stypendysta sportowy pobierający stypendium podlegający z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotnemu albo wyłącznie zdrowotnemu
07 20 stypendysta sportowy pobierający stypendium podlegający z tego tytułu wyłącznie ubezpieczeniom społecznym
08 00 osoba wykonująca odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania
09 00 osoba pobierająca dodatek solidarnościowy
09 10 osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych, osoba pobierająca świadczenie integracyjne
09 11 osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium
09 20 osoba pobierająca stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego dorosłych lub uczestnictwa w zleconych przez starostę działaniach w zakresie reintegracji społecznej, na które została skierowana przez powiatowy urząd pracy lub inny podmiot kierujący
09 21 osoba niepełnosprawna zarejestrowana w PUP jako poszukująca pracy, niepozostająca w zatrudnieniu, pobierająca stypendium w okresie szkolenia lub stażu
09 40 osoba zamieszkała w Polsce pobierająca zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne
09 41 osoba pobierająca zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne, zamieszkała w innym niż Polska państwie UE, EFTA lub w Zjednoczonym Królestwie
09 42 osoba niepobierająca zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego z przyczyn wskazanych w przepisach, niepodlegająca zdrowotnemu z innego tytułu
10 10 duchowny nieprowadzący działalności gospodarczej, opłacający składkę od minimalnej podstawy wymiaru
10 11 duchowny nieprowadzący działalności gospodarczej, opłacający składkę od minimalnej podstawy oraz zadeklarowanej nadwyżki, należnej za okres do 31 marca 2004 r.
10 12 duchowny nieprowadzący działalności gospodarczej, opłacający składkę od zadeklarowanej nadwyżki ponad minimalną podstawę
10 20 duchowny nieprowadzący działalności gospodarczej, będący członkiem zakonu kontemplacyjno-klauzurowego lub misjonarzem
10 50 alumn seminarium duchownego, nowicjusz, postulant i juniorysta, podlegający zdrowotnemu
11 10 żołnierz niezawodowy w służbie czynnej oraz żołnierz odbywający zawodową służbę wojskową w trakcie kształcenia
11 11 osoba odbywająca służbę zastępczą
11 14 funkcjonariusz w służbie kandydackiej oraz kandydat na żołnierza zawodowego
11 20 żołnierz zawodowy
11 30 funkcjonariusz Policji
11 31 funkcjonariusz ABW i AW
11 32 funkcjonariusz Straży Granicznej
11 33 funkcjonariusz Państwowej Straży Pożarnej
11 34 funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej
11 35 funkcjonariusz CBA, SKW, SWW, SOP albo Straży Marszałkowskiej
11 40 funkcjonariusz Służby Więziennej
11 50 osoba w stanie spoczynku pobierająca uposażenie
11 51 osoba pobierająca uposażenie rodzinne
11 52 osoba pobierająca uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenia pieniężne o takim samym charakterze
11 53 żołnierz lub funkcjonariusz, za którego istnieje obowiązek opłacenia składek emerytalnych i rentowych w związku ze zwolnieniem ze służby lub utratą prawa do emerytury albo renty
12 11 osoba przebywająca na urlopie wychowawczym
12 40 osoba pobierająca zasiłek macierzyński
12 50 osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która wcześniej podlegała jako osoba prowadząca działalność
12 60 osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która wcześniej podlegała jako zleceniobiorca
12 70 osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która wcześniej podlegała jako osoba współpracująca
12 80 osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która wcześniej podlegała jako osoba duchowna
12 90 osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, podlegająca wyłącznie ubezpieczeniu emerytalnemu
13 10 osoba pobierająca świadczenie socjalne wypłacane w czasie urlopu innego niż kolejowy
13 20 osoba pobierająca zasiłek socjalny na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia
13 21 osoba pobierająca świadczenie socjalne wypłacane w czasie urlopu kolejowego
13 22 osoba pobierająca świadczenie socjalne w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy
14 22 świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej albo wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki
14 30 osoba pobierająca świadczenie wspierające
14 31 osoba niepodejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę wsparcia osoby pobierającej świadczenie wspierające, podlegająca społecznym i zdrowotnemu
14 32 osoba niepodejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę wsparcia osoby pobierającej świadczenie wspierające, podlegająca społecznym, niepodlegająca zdrowotnemu
14 33 osoba niepodejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę wsparcia osoby pobierającej świadczenie wspierające, podlegająca zdrowotnemu, niepodlegająca społecznym

18–24

Kod Opis
18 11 student lub uczestnik studiów doktoranckich, za którego szkoła wyższa lub jednostka prowadząca studia doktoranckie opłaca składkę zdrowotną
18 12 doktorant podlegający z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotnemu
18 13 doktorant podlegający z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, niepodlegający zdrowotnemu
18 30 słuchacz KSAP im. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego
19 00 osoba podlegająca dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 7 ustawy systemowej
19 10 osoba podlegająca dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie zawieszenia wykonywania działalności
20 10 sędzia
20 20 prokurator, ławnik sądowy, aplikant Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
20 30 sędzia lub prokurator, za którego istnieje obowiązek opłacenia składek społecznych w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku służbowego
21 10 dziecko, uczeń, absolwent odbywający w Polsce obowiązkowy staż oraz osoba odbywająca kurs języka polskiego lub kurs przygotowawczy do podjęcia nauki w języku polskim, niepodlegający obowiązkowi zdrowotnemu z innego tytułu
22 10 kombatant lub osoba represjonowana albo działacz opozycji antykomunistycznej lub osoba represjonowana z powodów politycznych, za których składkę zdrowotną opłaca Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
22 30 osoba podlegająca zdrowotnemu z tytułu uprawnienia do świadczeń alimentacyjnych na podstawie ugody sądowej lub prawomocnego orzeczenia sądu
22 40 członek rady nadzorczej, podlegający z tego tytułu wyłącznie zdrowotnemu
22 41 członek rady nadzorczej, podlegający z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz zdrowotnemu
22 42 członek rady nadzorczej, podlegający z tego tytułu emerytalnemu i rentowym, niepodlegający zdrowotnemu
22 50 osoba powołana do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania oraz prokurent, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy zdrowotnej
24 00 marynarz
24 10 osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym lub wolontariusz, niepodlegający zdrowotnemu z innego tytułu, za którego składkę dobrowolnie finansuje korzystający w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

25–50

Kod Opis
25 00 emeryt lub rencista zamieszkały w Polsce, albo osoba pobierająca rodzicielskie świadczenie uzupełniające zamieszkała w Polsce, którego składka zdrowotna finansowana jest przez świadczeniobiorcę
25 01 emeryt lub rencista zamieszkały w innym niż Polska państwie UE lub EFTA, którego składka zdrowotna finansowana jest przez świadczeniobiorcę
25 10 emeryt lub rencista zamieszkały w Polsce, którego składka zdrowotna jest finansowana z budżetu państwa
25 11 emeryt lub rencista zamieszkały w innym niż Polska państwie UE lub EFTA, którego składka zdrowotna jest finansowana z budżetu państwa
26 00 osoba pobierająca nauczycielskie świadczenie kompensacyjne zamieszkała w Polsce
26 01 osoba pobierająca nauczycielskie świadczenie kompensacyjne zamieszkała w innym niż Polska państwie UE lub EFTA
27 00 osoba pobierająca emeryturę pomostową zamieszkała w Polsce
27 01 osoba pobierająca emeryturę pomostową zamieszkała w innym niż Polska państwie UE lub EFTA
30 00 osoba, za którą należy rozliczyć i opłacić składki lub należne świadczenia w dokumentach rozliczeniowych składanych nie wcześniej niż za następny miesiąc po ustaniu tytułu do ubezpieczeń
50 00 inny tytuł do ubezpieczeń

Ważne uwagi do tej wersji

W tej wersji uwzględniłem już zmiany obowiązujące na 2026 r., w tym:

  • dodanie 09 21 i zmianę opisu 09 20 od 1 lipca 2025 r.,
  • dodanie 24 00 dla marynarzy od 1 stycznia 2026 r.,
  • wcześniejsze zmiany: 05 14, 05 74, 05 94, zmiany opisów 05 90, 05 92, dodanie 14 30–14 33, dodanie 09 42, zmiana 11 10, zmiana 21 10, a także wcześniejsza korekta 05 43 i 22 50.

Nie ma już w aktualnej tabeli kodów 11 12, 11 13 i 21 20, bo zostały usunięte z wykazu.

Kody przedsiębiorców w 2026. Gdzie najczęściej dochodzi do pomyłek?

Najwięcej błędów pojawia się przy rozliczaniu osób prowadzących działalność gospodarczą. W praktyce trzeba odróżnić co najmniej cztery stany:

05 10 XX – standardowa działalność gospodarcza, bez ulg w podstawie składek.

05 40 XX – ulga na start, czyli co do zasady tylko ubezpieczenie zdrowotne przez pierwsze 6 miesięcy.

05 70 XX / 05 72 XX – preferencyjne składki przez 24 miesiące po zakończeniu ulgi na start albo od rozpoczęcia działalności, jeśli przedsiębiorca nie korzystał z ulgi na start.

05 90 XX / 05 92 XX – Mały ZUS Plus, czyli rozwiązanie dla przedsiębiorców spełniających ustawowe kryteria przychodowe i formalne. ZUS wyraźnie wskazał, że w 2026 r. osoby kontynuujące tę ulgę mają składać dokumenty rozliczeniowe właśnie z kodem 05 90 XX albo 05 92 XX.

To rozróżnienie ma znaczenie nie tylko ewidencyjne. Błędny kod może spowodować nieprawidłowe przypisanie schematu ubezpieczeń, a w konsekwencji konieczność korekty ZUS ZUA, ZUS ZZA i dokumentów rozliczeniowych. ZUS podkreśla, że kod tytułu ubezpieczenia jest jednym z podstawowych elementów prawidłowego wypełniania dokumentów zgłoszeniowych.

Nowy kod 24 00 XX dla marynarzy

Wprowadzenie kodu 24 00 XX to jakościowa zmiana, a nie drobna korekta techniczna. Od 2026 r. marynarz może sam występować jako płatnik składek i zgłaszać siebie do ZUS. ZUS wskazał także obowiązek dołączenia kopii zaświadczenia o statusie marynarza przy zgłoszeniu na formularzu ZUS ZUA lub ZUS ZZA z kodem 24 00 XX.

To ważne zwłaszcza dla branży morskiej i biur rachunkowych obsługujących osoby pracujące za granicą lub dla zagranicznych armatorów. W 2026 r. nie wystarczy więc ogólna znajomość dawnych zasad. Trzeba uwzględnić, że marynarz ma już własny, odrębny kod tytułu ubezpieczenia.

Zmiana kodów 09 20 i 09 21, konsekwencje dla rynku pracy

Zmiana z połowy 2025 r. nadal oddziałuje na rozliczenia w 2026 r. Po nowelizacji kod 09 20 ma zawężony i doprecyzowany opis, natomiast 09 21 wyodrębnia szczególną kategorię osób niepełnosprawnych zarejestrowanych w PUP jako poszukujące pracy. To oznacza, że płatnik albo jednostka rozliczająca składki nie powinny już traktować tych sytuacji jako jednego, wspólnego tytułu.

Z punktu widzenia praktyki rozliczeniowej najważniejsza jest jedna zasada: dokumenty trzeba oznaczać kodem obowiązującym za okres, którego dotyczą. Rozporządzenie z czerwca 2025 r. wprost zastrzegło, że do dokumentów za okresy przypadające przed dniem wejścia w życie zmian stosuje się kody obowiązujące za tamten okres.

Jak sprawdzić, czy kod został dobrany prawidłowo?

Najbezpieczniej przejść przez trzy kroki.

Po pierwsze, trzeba ustalić rzeczywisty tytuł do ubezpieczenia: etat, zlecenie, działalność, niania, marynarz albo inna kategoria. Po drugie, należy sprawdzić, czy dana osoba korzysta z ulgi lub szczególnego statusu, np. ulgi na start, preferencyjnych składek, Małego ZUS Plus, renty z tytułu niezdolności do pracy albo statusu marynarza. Po trzecie, trzeba dobrać właściwy formularz zgłoszeniowy i schemat podlegania ubezpieczeniom, bo sam kod jest w ZUS powiązany z określonym zakresem ubezpieczeń.

Podsumowanie

W 2026 r. system kodów tytułów ubezpieczenia nie został wywrócony do góry nogami, ale pojawiły się zmiany, których nie wolno przeoczyć. Najważniejsza nowość to 24 00 XX dla marynarzy, obowiązujący od 1 stycznia 2026 r. Nadal aktualna pozostaje też zmiana z 1 lipca 2025 r., czyli nowy kod 09 21 i zmodyfikowany opis 09 20.

Dla firm, biur rachunkowych i działów kadr wniosek jest prosty: w 2026 r. nie wystarczy korzystać ze starych list kodów „z pamięci”. Każde zgłoszenie do ZUS trzeba weryfikować według aktualnych przepisów i bieżących wyjaśnień ZUS, bo nawet niewielka zmiana numeru lub opisu kodu może wpływać na prawidłowość całego rozliczenia.

 

Źródło:

  1. Rozporządzenie z 20 grudnia 2020 r., Dz.U. poz. 2366, załącznik nr 25 — baza pełnego wykazu.
  2. Rozporządzenie zmieniające z 9 czerwca 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 802 — aktualizacja o kod 09 21 i zmianę 09 20.
  3. Komunikat ZUS o zmianach dla marynarzy od 1 stycznia 2026 r. — potwierdzenie dodania kodu 24 00 XX.
4.3/5 - (6 votes)