Renta rodzinna dla studenta – co dzieje się po ukończeniu 25 lat?

Dwudzieste piąte urodziny to w systemie rentowym data, po której większość uczących się dzieci traci prawo do świadczenia po zmarłym rodzicu. Ustawa przewiduje jednak jeden wyjątek i jest on wąski, precyzyjny oraz bardzo często źle rozumiany. Nie wystarczy dalej studiować, nie wystarczy mieć status studenta, nie wystarczy nawet być na piątym roku. Liczy się to, czy w dniu ukończenia 25 lat student był wpisany na ostatni rok studiów w szkole wyższej. Ten warunek ma swoją historię orzeczniczą, kilka zaskakujących rozstrzygnięć i konsekwencje sięgające nawet dwudziestych szóstych urodzin.

Do kiedy przysługuje renta rodzinna uczącemu się dziecku?

Zasada ogólna wynika z art. 68 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej do ukończenia 16 lat, a jeżeli kontynuują naukę w szkole, do ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat.

Sformułowanie „nauka w szkole” obejmuje szkoły ponadpodstawowe, uczelnie wyższe oraz inne formy kształcenia uznawane za naukę w szkole. Nie ma znaczenia tryb studiów: stacjonarny, niestacjonarny i wieczorowy traktowane są tak samo, o ile status studenta jest utrzymany.

Świadczenie wypłacane jest za cały rok szkolny albo akademicki, wraz z okresem wakacyjnym. Uczniowie szkół ponadpodstawowych otrzymują je do końca sierpnia, studenci do końca roku akademickiego, którego ostatnim dniem jest 30 września.

Kluczowa jest data biologiczna, nie kalendarz akademicki. Osoba, która kończy 25 lat w listopadzie, będąc na trzecim roku pięcioletnich studiów, traci prawo do renty od tego momentu, mimo że rok akademicki dopiero się rozpoczął. Rok, w którym się aktualnie jest, przesądza o wszystkim.

Na czym polega wyjątek dla ostatniego roku studiów?

Art. 68 ust. 2 ustawy stanowi, że jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.

Konstrukcja jest jednokierunkowa i nie tworzy ogólnego prawa do renty dla każdego, kto po dwudziestych piątych urodzinach nadal się uczy. Przedłużenie działa wyłącznie wtedy, gdy w chwili osiągnięcia tego wieku student był już na ostatnim roku.

Uzasadnienie tego rozwiązania jest praktyczne. Student na ostatnim roku jest o krok od zdobycia kwalifikacji zawodowych pozwalających na podjęcie pracy, więc odcięcie go od świadczenia kilka miesięcy przed dyplomem byłoby nieproporcjonalne. Student na trzecim roku takiej perspektywy nie ma i w jego przypadku przedłużenie o rok niczego by nie zmieniło.

Skutkiem tej konstrukcji jest zjawisko, które warto znać: osoba obchodząca dwudzieste piąte urodziny w październiku, na ostatnim roku studiów, będzie pobierać rentę niemal do dwudziestych szóstych urodzin, bo prawo trwa do 30 września kolejnego roku kalendarzowego. Osoba obchodząca je w maju, także na ostatnim roku, dostanie ją tylko przez cztery miesiące dłużej.

Co dokładnie znaczy „ostatni rok studiów”?

Ustawa nie definiuje tego pojęcia i to właśnie ono generuje najwięcej sporów. Odpowiedzi trzeba szukać w orzecznictwie oraz w regulaminie konkretnej uczelni.

Sąd Najwyższy w wyroku z 18 września 2019 r., sygn. akt I UK 184/18, wskazał, że ostatni rok studiów rozpoczyna się wraz z początkiem roku akademickiego określonego w regulaminie studiów i trwa jeden semestr, zimowy, albo dwa semestry, zimowy i letni. Nabycie statusu studenta ostatniego roku następuje na podstawie wpisu na ten rok, dokonanego zgodnie z regulaminem obowiązującym w danej szkole wyższej.

W wyroku z 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I USKP 56/22, Sąd Najwyższy potwierdził, że dotyczy to także indywidualnego toku studiów, w którym daty rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych semestrów nie muszą pokrywać się z datami obowiązującymi ogół studentów. Decydujące znaczenie ma wtedy regulamin uczelni.

Praktyczny wniosek jest jeden: dokumentem rozstrzygającym bywa zaświadczenie o wpisie na ostatni rok studiów, a nie samo zaświadczenie o statusie studenta. Te dwa dokumenty różnią się treścią i przy sporze z organem rentowym różnica ta ma znaczenie.

Osobne komplikacje pojawiają się na kierunkach o nietypowej strukturze, gdzie po egzaminie dyplomowym następują obowiązkowe praktyki zawodowe będące częścią programu. Status studenta bywa wtedy przedłużony do zakończenia praktyk, co przesuwa moment ukończenia studiów. Rozstrzyga regulamin uczelni i program kształcenia, dlatego przy takim kierunku warto uzyskać z dziekanatu zaświadczenie precyzujące, kiedy formalnie kończą się studia.

Czy powtarzany rok też się liczy?

Tak i to jedno z korzystniejszych rozstrzygnięć w tej materii. Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt II UK 174/2005, stwierdził, że prawo do pobierania renty rodzinnej ulega przedłużeniu do zakończenia ostatniego roku akademickiego, na którym uprawniony ukończył 25. rok życia, bez względu na to, czy rok ten powtarza, czy odbywa go po raz pierwszy.

Orzeczenie to bywa nieznane po obu stronach sporu, a jego znaczenie praktyczne jest spore. Odmowa przedłużenia renty uzasadniona wyłącznie tym, że student powtarza ostatni rok, nie ma oparcia w przepisach i stanowi dobrą podstawę do odwołania.

Ten sam mechanizm dotyczy sytuacji, w której student po urlopie dziekańskim wraca na ostatni rok. Liczy się status w chwili osiągnięcia 25 lat, a nie przebieg wcześniejszego toku studiów.

Warunkiem pozostaje jednak faktyczne bycie na ostatnim roku. Student, który wskutek powtarzania cofnął się na rok wcześniejszy, warunku nie spełnia, choćby nominalnie studiował dłużej niż koledzy z roku.

Kiedy dokładnie kończy się wypłata?

Odpowiedź zależy od tego, jak kończą się dane studia, i tu kryje się pułapka.

Przy studiach kończących się egzaminem dyplomowym datą ukończenia studiów jest co do zasady dzień złożenia tego egzaminu, a nie koniec roku akademickiego. Student, który obronił się w czerwcu, przestaje być studentem w czerwcu, mimo że rok akademicki formalnie trwa do 30 września.

To rozróżnienie ma bezpośredni skutek finansowy. Przedłużenie z art. 68 ust. 2 obejmuje okres do zakończenia ostatniego roku studiów, ale samo ukończenie studiów kończy naukę w rozumieniu przepisów. Osoby liczące na wypłatę do września bywają zaskoczone decyzją o wstrzymaniu świadczenia w miesiącu obrony.

Odrębnie wygląda sytuacja osoby poniżej 25 lat, która kończy studia pierwszego stopnia i planuje kontynuować naukę na drugim stopniu. Zachowanie ciągłości wymaga złożenia oświadczenia o zamiarze podjęcia dalszej nauki wraz ze wskazaniem planowanej daty rozpoczęcia studiów oraz zobowiązania do dostarczenia zaświadczenia z uczelni najpóźniej w miesiącu rozpoczęcia roku akademickiego.

Obowiązek informowania organu o obronie, przerwaniu nauki, skreśleniu z listy studentów albo zmianie formy kształcenia spoczywa na osobie pobierającej świadczenie. Zaniedbanie go prowadzi do wypłaty nienależnej, którą trzeba zwrócić.

Jakie dokumenty i w jakich terminach trzeba złożyć?

Renta dla ucznia lub studenta nie jest przyznawana raz na zawsze. Każdy nowy rok nauki wymaga potwierdzenia.

Maturzysta, który nie zna jeszcze wyników rekrutacji, składa oświadczenie z planowaną datą rozpoczęcia studiów i zobowiązaniem do dostarczenia zaświadczenia z uczelni po podjęciu nauki. Dzięki temu wypłata nie zostaje wstrzymana na czas wakacji.

Brak dokumentów oznacza wstrzymanie wypłaty. Odwrotny scenariusz, czyli dalsze pobieranie świadczenia mimo zakończenia nauki, kończy się decyzją o świadczeniu nienależnie pobranym i obowiązkiem zwrotu wraz z odsetkami.

Zaświadczenie z uczelni powinno wskazywać kierunek, rok studiów, planowaną datę ukończenia oraz to, czy student jest wpisany na ostatni rok. Zaświadczenia lakoniczne, potwierdzające jedynie status studenta, bywają niewystarczające przy ubieganiu się o przedłużenie po dwudziestych piątych urodzinach.

Ile wynosi renta rodzinna w 2026 roku?

Wysokość zależy od świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, oraz od liczby osób uprawnionych. Dla jednej osoby jest to 85 procent świadczenia zmarłego, dla dwóch osób 90 procent, dla trzech i więcej 95 procent. Kwota dzieli się po równo między wszystkich uprawnionych.

Po waloryzacji z 1 marca 2026 r., przeprowadzonej wskaźnikiem 105,3 procent, najniższa renta rodzinna wynosi 1978,49 zł brutto. Jest to kwota gwarantowana: jeżeli wyliczenie procentowe dałoby wynik niższy, świadczenie podnosi się do tego poziomu.

Mechanizm liczby uprawnionych bywa źle rozumiany. Dwoje rodzeństwa nie dostaje po 90 procent, tylko dzieli między siebie 90 procent świadczenia zmarłego, czyli każde otrzymuje po 45 procent. Przy trójce rodzeństwa jest to po nieco ponad 31 procent na osobę.

Utrata prawa przez jedno z rodzeństwa, na przykład po ukończeniu 25 lat, powoduje przeliczenie renty dla pozostałych według niższego wskaźnika procentowego, ale przy podziale na mniejszą liczbę osób. W praktyce kwota na osobę wtedy rośnie.

Jeżeli jedna z osób uprawnionych nie chce pobierać swojej części, można wystąpić o wyłączenie jej z kręgu uprawnionych, co prowadzi do przeliczenia świadczenia dla pozostałych.

Jak wiek i rok studiów przekładają się na wypłatę

Poniższe zestawienie porządkuje typowe warianty, w jakich pojawia się pytanie o granicę 25 lat.

Wiersz z powtarzanym rokiem bywa kwestionowany przez organ, choć orzecznictwo Sądu Najwyższego rozstrzyga tę kwestię na korzyść uprawnionych. Wiersz przedostatni pokazuje z kolei, że przerwa w nauce w niewłaściwym momencie zamyka drogę do przedłużenia bezpowrotnie, bo warunek ocenia się według stanu na dzień urodzin.

Ile student może dorobić bez utraty świadczenia?

Renta rodzinna podlega ogólnym zasadom zmniejszania i zawieszania świadczeń przy osiąganiu przychodu, ale dla studentów kryje się tu bardzo istotny wyjątek.

Limity odnoszą się do przychodu z tytułów podlegających obowiązkowi ubezpieczeń społecznych. Umowa zlecenia zawarta ze studentem, który nie ukończył 26 lat, nie stanowi takiego tytułu, więc przychód z niej nie wpływa na wysokość renty. To samo dotyczy umowy o dzieło, która nigdy nie rodzi obowiązku ubezpieczeniowego.

Praktyczna konsekwencja jest znacząca: student poniżej 26 lat pracujący na zleceniu może zarabiać dowolne kwoty bez wpływu na świadczenie. Ograniczenia zaczynają obowiązywać dopiero przy umowie o pracę, przy działalności gospodarczej albo po ukończeniu 26 lat, gdy zlecenie staje się tytułem do ubezpieczeń.

Przy tytułach objętych ubezpieczeniem progi są dwa. Przychód nieprzekraczający 70 procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nie wpływa na świadczenie. Przekroczenie tego progu, ale nie 130 procent, powoduje zmniejszenie renty o kwotę przekroczenia, jednak nie więcej niż o maksymalną kwotę zmniejszenia wynoszącą 841,05 zł dla renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba. Przekroczenie 130 procent skutkuje zawieszeniem wypłaty.

Limity zmieniają się co kwartał, wraz z ogłaszanym przez Główny Urząd Statystyczny przeciętnym wynagrodzeniem. Od 1 czerwca 2026 r. wynosiły odpowiednio 6694,10 zł oraz 12 431,80 zł brutto miesięcznie, przy czym przed podjęciem pracy zawsze warto sprawdzić aktualny komunikat Prezesa ZUS, bo wartości te są aktualizowane cyklicznie.

Renta bezterminowa: drugi wyjątek od granicy 25 lat

Poza wyjątkiem dla ostatniego roku studiów ustawa przewiduje jeszcze jeden, o zupełnie innym charakterze i bez ograniczenia czasowego.

Renta rodzinna przysługuje bez względu na wiek dziecku, które stało się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 lat albo w trakcie nauki w szkole przed ukończeniem 25 lat. W tej sytuacji kontynuowanie nauki nie ma znaczenia, bo podstawą prawa jest stan zdrowia, a nie status ucznia czy studenta.

Ocena całkowitej niezdolności do pracy należy do lekarza orzecznika ZUS, a od jego orzeczenia przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej. Kluczowe jest wykazanie, że niezdolność powstała w jednym z tych dwóch okresów, a nie później, co przy chorobach o powolnym przebiegu bywa przedmiotem sporu.

Dla osób z tej grupy istotna jest jeszcze jedna okoliczność: przy rencie rodzinnej przysługującej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nadal obowiązują limity dorabiania, a przy niektórych konfiguracjach świadczeń pojawiają się dodatkowe ograniczenia dotyczące łączenia świadczeń.

Trzeci przypadek, rzadszy, dotyczy wdowy lub wdowca sprawujących opiekę nad dzieckiem uprawnionym do renty rodzinnej. Ich prawo jest odrębne i podlega własnym regułom, choć wynika z tego samego świadczenia po zmarłym.

Najczęstsze błędy kosztujące utratę świadczenia

Pierwszy to spóźnienie z zaświadczeniem. Wypłata zostaje wstrzymana, a jej wznowienie z wyrównaniem wymaga osobnego wniosku i trwa. Dwa terminy warte zapamiętania to koniec września dla osób podejmujących naukę i koniec października dla studentów kontynuujących studia.

Drugi to niezgłoszenie obrony pracy dyplomowej. Wypłata trwa dalej, a po wykryciu sytuacji organ żąda zwrotu świadczeń pobranych po dniu ukończenia studiów.

Trzeci to założenie, że każde dalsze kształcenie przedłuża prawo do renty po 25. roku życia. Studia podyplomowe mogą mieć znaczenie tylko wtedy, gdy uprawniony kończy 25 lat będąc na ich ostatnim roku, a status uczestnika szkoły doktorskiej bywa oceniany odmiennie niż status studenta. Przy takich planach rozsądne jest wystąpienie do organu o pisemne stanowisko przed rozpoczęciem kształcenia.

Czwarty to poleganie na zaświadczeniu potwierdzającym wyłącznie fakt bycia studentem. Przy ubieganiu się o przedłużenie po dwudziestych piątych urodzinach potrzebne jest zaświadczenie wskazujące wpis na ostatni rok studiów, bo to on jest przesłanką ustawową.

Piąty dotyczy pracy. Student, który podejmuje umowę o pracę zamiast zlecenia, wchodzi w reżim limitów przychodowych, o których wcześniej nie musiał myśleć. Przy pełnym etacie i wynagrodzeniu powyżej progu 130 procent świadczenie zostaje zawieszone.

Co z tego wynika w praktyce

Po dwudziestych piątych urodzinach renta rodzinna nie przysługuje z tytułu samego dalszego studiowania. Jedyna droga do jej przedłużenia prowadzi przez art. 68 ust. 2 i wymaga bycia na ostatnim roku studiów w szkole wyższej w chwili osiągnięcia tego wieku. Prawo trwa wtedy do zakończenia tego roku studiów, przy czym ukończenie studiów przez złożenie egzaminu dyplomowego kończy je wcześniej.

Trzy dokumenty przesądzają o wyniku: zaświadczenie o wpisie na ostatni rok studiów, regulamin uczelni określający początek i koniec tego roku oraz, przy kierunkach z obowiązkowymi praktykami, zaświadczenie precyzujące formalną datę ukończenia studiów.

Przy odmowie opartej na powtarzaniu ostatniego roku albo na nietypowym toku studiów odwołanie ma realne szanse, bo orzecznictwo Sądu Najwyższego rozstrzyga te kwestie na korzyść uprawnionych. Odwołanie wnosi się do sądu okręgowego, wydziału ubezpieczeń społecznych, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji, a postępowanie jest wolne od opłat.

Dane liczbowe w tekście odpowiadają stanowi na wrzesień 2026 r. Kwota najniższej renty zmienia się przy corocznej marcowej waloryzacji, a limity przychodowe co kwartał, dlatego przed podjęciem pracy albo przy planowaniu budżetu warto zweryfikować aktualne wartości w komunikatach ZUS.

Najczęściej zadawane pytania

Poniżej krótkie odpowiedzi na pytania pojawiające się przy rencie rodzinnej pobieranej w trakcie nauki. Dotyczą sytuacji szczegółowych, w których podstawowa zasada wieku nie daje pełnej odpowiedzi.

Czy renta rodzinna przysługuje w czasie urlopu dziekańskiego?

Podczas urlopu dziekańskiego status studenta zwykle zostaje zachowany, ale organ może badać, czy nauka jest faktycznie kontynuowana. Bezpieczniej jest zgłosić urlop i przedstawić zaświadczenie z uczelni opisujące charakter tego okresu, zamiast zakładać automatyczną kontynuację wypłat.

Czy renta rodzinna przysługuje studentowi uczelni zagranicznej?

Tak, nauka za granicą traktowana jest jak nauka w szkole, o ile uczelnia ma status szkoły wyższej w danym państwie. Do organu trzeba złożyć zaświadczenie z uczelni wraz z tłumaczeniem, jeżeli dokument tego wymaga.

Czy student pobierający rentę rodzinną podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu?

Osoba pobierająca rentę rodzinną podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu tego świadczenia, więc nie musi być zgłaszana przez uczelnię ani przez członka rodziny. Składka zdrowotna jest potrącana z renty.

Czy renta rodzinna jest opodatkowana?

Tak, stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a ZUS wystawia roczną informację podatkową. Ulga dla młodych, zwalniająca z podatku przychody osób do 26. roku życia, nie obejmuje świadczeń emerytalno-rentowych.

Co zrobić, gdy ZUS wstrzymał rentę mimo dostarczenia zaświadczenia?

Pierwszym krokiem jest sprawdzenie na koncie w eZUS, czy dokument został zarejestrowany, i złożenie pisma z prośbą o wyjaśnienie. Jeżeli wstrzymanie potwierdzono decyzją, przysługuje odwołanie do sądu okręgowego w terminie miesiąca od jej doręczenia.

Czy można pobierać rentę rodzinną i jednocześnie stypendium naukowe?

Tak, stypendia naukowe i socjalne nie stanowią przychodu z tytułu podlegającego ubezpieczeniom społecznym, więc nie wpływają na wysokość renty. Nie trzeba ich zgłaszać do organu rentowego.

Czy renta rodzinna wraca, jeżeli po przerwie w nauce student wznowi studia przed 25. urodzinami?

Tak, prawo do renty można odzyskać po ponownym podjęciu nauki, składając wniosek wraz z zaświadczeniem z uczelni. Wypłata następuje od miesiąca złożenia wniosku, bez wyrównania za okres przerwy w nauce.