Zaktualizowano: 18 stycznia.2026 r.
Zatrudnienie opiekunki do dziecka to poważna decyzja, która wiąże się nie tylko z wyborem odpowiedniej osoby, ale również z kwestiami formalnymi. Podpisanie umowy z nianią to najlepszy sposób, aby zapewnić bezpieczeństwo prawne obu stronom oraz zagwarantować legalność zatrudnienia. Warto podkreślić, że w przypadku tzw. umowy uaktywniającej składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne są finansowane z budżetu państwa, co znacząco ogranicza koszty po stronie rodziców.
Co to jest umowa uaktywniająca?
Umowa uaktywniająca to szczególny rodzaj umowy o świadczenie usług, zawieranej w celu zapewnienia opieki nad dzieckiem lub dziećmi. Została wprowadzona jako rozwiązanie wspierające legalne zatrudnianie niań oraz zwiększające bezpieczeństwo socjalne osób wykonujących tę formę pracy. Dzięki niej opieka nad dzieckiem może odbywać się w sposób zgodny z prawem, przejrzysty i korzystny dla obu stron umowy. Najważniejszą cechą umowy uaktywniającej jest objęcie niani obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym. Oznacza to, że osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem nie pracuje „bez zabezpieczenia”, lecz korzysta z ochrony, jaką zapewnia system ubezpieczeń społecznych.
Co musi zawierać umowa uaktywniająca dla niani?
- strony umowy (rodzic/opiekun dziecka i niania),
- cel i przedmiot umowy,
- czas i miejsce sprawowania opieki,
- liczbę dzieci powierzonych opiece,
- obowiązki niani,
- wysokość wynagrodzenia oraz sposób i termin jego wypłaty,
- czas, na jaki umowa została zawarta,
- warunki i sposób zmiany, a także rozwiązania umowy.
Kto może zostać zatrudniony na umowę uaktywniającą?
W przypadku skorzystania z umowy uaktywniającej zatrudnioną nianią nie może zostać rodzic dziecka ale nianią może zostać osoba spokrewniona czyli np. babcia dziecka, ciocia a nawet siostra jeśli jest pełnoletnia.
Kiedy budżet państwa sfinansuje składki ZUS za nianię?
Budżet państwa finansuje składki za nianię w takich przypadkach jak:
Rodzice:
- pracują na podstawie umowy o pracę,
- świadczą usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej, która stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych (umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług),
- prowadzą pozarolniczą działalność,
- prowadzą działalność rolniczą (z wyjątkiem osoby, która podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik).
Niania:
- jest osobą pełnoletnią,
- nie jest rodzicem dziecka.
Dziecko:
- nie jest w żłobku, klubie dziecięcym ani nie jest pod opieką dziennego opiekuna,
- ukończyło 20 tygodni.
Jakimi ubezpieczeniami w ZUS jest objęta niania?
Niania jest objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami:
- ubezpieczeniami społecznymi (emerytalnym, rentowymi i wypadkowym) i ubezpieczeniem zdrowotnym – jeżeli np. opieka nad Twoim dzieckiem jest jej jedyną pracą,
- tylko ubezpieczeniem zdrowotnym – np. gdy pracuje jednocześnie na cały etat.
Ubezpieczenie chorobowe jest dla niani dobrowolne. Składkę na nie finansuje sama niania. Potrącasz jej tę składkę z pensji i odprowadzasz do ZUS.
Jak zgłosić nianię do ubezpieczeń w ZUS?
Rodzice, którzy podpisali umowę z nianią powinni zrobić takie rzeczy jak:
- Zgłosić się do ZUS jako płatnika składek wypełniając formularz ZUS ZFA oraz przekazując go do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jeśli prowadzisz działalność i już składałeś taki formularz, nie musisz go składać ponownie.
- Zgłosić nianię jako osobę ubezpieczoną. Jeśli niania podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu należy wypełnić formularz ZUS ZUA. Jeśli niania podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu należy wypełnić formularz ZUS ZZA.
Umowa uaktywniająca a wyższe wynagrodzenie od minimalnego
Jeśli jako niania zarabiasz więcej niż aktualnie obowiązujące minimalne wynagrodzenie to składki od nadwyżki ponad tę kwotę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe współfinansujesz wraz z rodzicami dziecka nad którym sprawujesz opiekę w ramach umowy uaktywniającej. W przypadku ubezpieczenia zdrowotnego finansowanie leży po stronie niani a w przypadku ubezpieczeń wypadkowych finansowane są w całości przez rodzica.
Podatek dochodowy od umowy uaktywniającej
Umowa uaktywniająca zawierana jest między dwoma podmiotami nieprowadzącymi działalności gospodarczej (między nianią a rodzicem/rodzicami dziecka), w związku z czym przychód z tej umowy zaliczany jest do przychodów z innych źródeł. Rodzic dziecka nie przekazuje niani ani urzędowi skarbowemu deklaracji i informacji podatkowy dlatego rozliczenie z urzędem skarbowym leży po stronie niani.
Zakończenie umowy uaktywniającej z nianią
Jeśli Twoja współpraca z nianią Twojego dziecka dobiegła końca to powinieneś złożyć do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:
– druk ZUS ZWUA – wyrejestrowanie niani z ubezpieczeń – jako datę wyrejestrowania wpisz dzień, od którego niania nie podlega ubezpieczeniom;
– druk ZUS ZWPA – jeżeli płaciłeś składki tylko za nianię (czyli gdy przestajesz być płatnikiem składek)
Termin złożenia dokumentów w ZUS to do 7 dni
Źródło informacji:
- https://www.zus.pl/pracujacy/nianie/nianie-krok-po-kroku
Absolwent Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Od 2012 roku zawodowo związany z dziennikarstwem obejmującym tematykę US, ZUS. Współpracowałem z największymi serwisami w naszym kraju, gdzie doskonaliłem swój kunszt zawodowy. Misją moich serwisów jest dostarczanie zrozumiałej wiedzy z zakresu podatków, działalności ZUS. Prywatnie miłośnik długich wędrówek górskich.
Zobacz koniecznie:
Zawiadomienie EWYP
Co można zrobić gdy posiadamy zaległości w opłacaniu składek do ZUS?
Zwolnienie z obowiązku naliczania składek od umów cywilnoprawnych – Kto może skorzystać i od kiedy?
Firmy mogą złożyć wniosek o odroczenie płatności składek ZUS
Czy cudzoziemiec musi opłacać ZUS w Polsce?
Tylko do 30 czerwca 2022 r. można składać wnioski o zgodę na opłacenie składek na dobrowolne ubezpieczenia po terminie
Doradca płatnika składek ZUS
Do 30 grudnia 2022 r. każdy płatnik składek powinien założyć profil na PUE ZUS
e-ZLA będą przekazywane na profil płatnika składek założony z urzędu przez ZUS
Do 30 czerwca 2020 można składać wniosek o zwolnienie ze składek ZUS
